donderdag 16 april 2026
Ons eetpatroon en wat we eten, bepaalt in belangrijke mate onze gezondheid. Maar wat is gezond eten? En hoe maken we dat laagdrempelig beschikbaar voor iedereen? De liefde voor plantaardig en gezond eten aanwakkeren en gelijktijdig economische kansen voor Zuid-Holland creëren: dat is het doel van het Medical Delta Programma ‘CUPIDO’.
CUPIDO staat voor ‘Community-Up Plantaardige Innovaties voor een gezond Dieet en nieuwe commercieel levensvatbare Oplossingen’. Medical Delta CUPIDO richt zich op een systeemaanpak die de voedselomgeving van met name jongeren structureel verandert, zodat gezonde en plantaardige keuzes vanzelfsprekend, beschikbaar en betaalbaar worden.
De grote vraag is: hoe zorgen we ervoor dat jongeren uit zichzelf gezondere eetkeuzes maken? De zogeheten ‘Food Boost Challenge’, die in samenwerking met Medical Delta Living Lab 'Vitaliteit Implementatie en Technologie (VIT) for Life' is opgezet, stelt deze vraag aan de doelgroep zelf. Het resultaat is dat er inmiddels al bijna vijf jaar succesvol ideeën en concepten worden aangereikt door jongeren, voor jongeren.
Medical Delta CUPIDO bouwt voort op deze ervaring en brengt alle relevante stakeholders voor een gezonder eetpatroon samen voor ‘community-up’ onderzoek en innovatie.
Een van de consortiumleden is Natasja van der Lely, die als programmamanager Gezondheid bij Greenport West-Holland werkt. We spraken haar bij de kassen van Koppert Cress in het Westland. “De meest creatieve ideeën ontstaan juist vanuit de verschillende invalshoeken en achtergronden.”
Dit interview is de tiende in een reeks met praktijkpartners van de transdisciplinaire Medical Delta programma’s en living labs.
Hoe zijn jullie als praktijkpartner betrokken bij het Medical Delta Programma CUPIDO?
“Ik werk onder meer als programmanager Gezondheid bij de netwerkorganisatie Greenport West-Holland en ook bij Koppert Cress aan vergelijkbare thema’s rondom gezondheid en innovatie. Vanuit deze organisaties willen we gezonde voeding een duidelijke plek geven bij preventiebeleid.
Een aantal jaar geleden zijn we onder meer door Wendy Scholtes-Bos en Machteld van Lieshout van De Haagse Hogeschool en Medical Delta Living Lab VIT for Life gevraagd mee te doen met de Food Boost Challenge. Het onderwerp en de aanpak van de Food Boost Challenge staan dicht bij ons: ook vanuit Greenport West-Holland betrekken we zo snel mogelijk alle relevante stakeholders.
De stap van de Food Boost Challenge naar betrokkenheid bij het Medical Delta Programma CUPIDO was heel logisch. CUPIDO wil de beweging van zorg naar gezondheid ondersteunen met innovatieve voedselconcepten en meewerken aan een systeemverandering. Dan is het belangrijk om goed samen te werken met alle relevante stakeholders.
Greenport West-Holland speelt daarin een verbindende en faciliterende rol, onder meer door het netwerk erbij te betrekken. Je zou het CUPIDO-programma kunnen zien als een verzilvering van de goede samenwerking die er al was vanuit de Food Boost Challenge.”
Jullie hebben onlangs ook een subsidie ontvangen vanuit het Healthy Society Programma om ‘de nieuwe lunchcultuur’ op te schalen. Wat houdt dit in?
“De Provincie Zuid-Holland heeft een voedselvisie geschreven, die onder meer terugkomt in de Delta Actie Agenda die Medical Delta vorig jaar uitgaf. Dit sluit mooi aan op een beweging die al wat langer loopt: ‘De Nieuwe Lunch Cultuur’.
Het idee voor de Nieuwe Lunch Cultuur ontstond toen Rob Baan van Koppert Cress zijn werknemers een gezonde, groenterijke lunch wilde aanbieden. Daar moest volgens de Belastingdienst 80% belasting over betaald worden. Toen de lunch als belast loon werd gezien en er een naheffing volgde, ontstond een juridische procedure tot aan de Hoge Raad. Daarmee is de deur opengezet en hebben we een beweging op gang gebracht naar een andere lunchcultuur in Nederland, waarin werkgevers hun medewerkers ondersteunen bij gezonder eten op het werk.
Uit onze kosten-batenanalyses blijkt dat een gezonde lunch op het werk leidt tot aantoonbare gezondheidswinst en lagere ziekte- en verzuimkosten. Met de toekenning vanuit het Healthy Society Programma schalen we deze aanpak nu op in Zuid-Holland bij zorginstellingen en bij sectoren met een hoog verzuim en veel baat bij een gezondere voedselomgeving.
Om dit voor elkaar te krijgen, heb je het hele systeem nodig. Het raakt aan CAO’s, zorgverzekeraars, cateraars: alles hangt met elkaar samen. Inmiddels werken er meer dan zestig partners mee. Wat begon als een idee, is uitgegroeid tot een brede, landelijke beweging. En precies dat is nodig om systeemverandering te realiseren.”
Welke ervaringen vanuit de Food Boost Challenge en Medical Delta CUPIDO nemen jullie daarin mee?
“Het voornaamste is de aanpak: ‘community-up’, zoals dat in de afkorting van CUPIDO terugkomt. Dit komt in de kern neer op ‘vraaggestuurd’ ontwikkelen en innoveren.
We werken met organisaties van 30 tot 30.000 medewerkers die gezonder willen lunchen. Organisaties die al ver zijn, en organisaties die net beginnen. Zij verschillen, maar tegelijkertijd hebben ze veel dezelfde vragen, zoals: hoe krijg ik mijn medewerkers mee? Hoe organiseer ik dit met de cateraar, en waar beleg ik het binnen de organisatie? Hoe zorg ik voor een gezond, lekker en betaalbaar aanbod, en hoe regel ik dat in inkoop en bij contracten? We willen vooral leren waar organisaties in de praktijk tegenaan lopen, om van daaruit te werken aan systeemdoorbraken die helpen om deze beweging verder te brengen.
Community-up betekent dat niet alleen de werkgever bepaalt wat er gebeurt, maar dat je dit samen doet met de mensen en partijen die erbij betrokken zijn. Vanaf de start nemen we de input en wensen van onder meer cateraars en medewerkers mee in de programma’s die moeten leiden tot een andere lunchcultuur binnen hun organisatie.
Het is waardevol om met doelgroepen te werken waarvan we weten dat de gezondheidsuitdagingen groter zijnDat is soms spannend, zeker op plekken waar gezond eten minder vanzelfsprekend is. Denk aan sociale werkplaatsen, waar mensen vaak minder te besteden hebben. Juist daar ligt een enorme kans. Het is waardevol om met doelgroepen te werken waarvan we weten dat de gezondheidsuitdagingen groter zijn, omdat je daar echt verschil kunt maken.”
Hoe vertaalt de vraaggestuurde aanpak zich naar onderzoek?
“Het bijzondere is dat we vanuit Medical Delta CUPIDO eigenlijk het proces omdraaien. Het is gebruikelijker om eerst iets te onderzoeken, dan toe te passen en vervolgens te kijken of het succesvol is. Bij de Food Boost Challenge en De Nieuwe Lunch Cultuur draait het om de praktijk. We zien dat het werkt, en gebruiken vervolgens onderzoek om te begrijpen waarom dat zo is en waar de hefbomen zitten, zodat we gericht kunnen opschalen.
Onderzoek krijgt daarmee een andere rol dan gebruikelijk. Dat is ook echt de verdienste van de wetenschappers die betrokken zijn bij Medical Delta CUPIDO. Met de kosten-batenanalyse hebben we de businesscase doorgerekend. Met verdiepend onderzoek willen we beter begrijpen en valideren waar de effecten precies vandaan komen: welke onderdelen het verschil maken, voor wie en onder welke omstandigheden.
We gaan nu slimmer opschalen. De Haagse Hogeschool onderzoekt daarbij hoe we dit in verschillende contexten en voor verschillende doelgroepen het beste kunnen doen, zodat we dit gericht kunnen opschalen en vertalen naar een aanpak die te standaardiseren en breder toepasbaar is.”
Welke ervaringen van deze community-up projecten zijn ook voor andere onderzoeksprogramma’s relevant?
“De vraaggestuurde aanpak is iets wat zeker breder toegepast kan worden. Ik denk dat dit met name het geval is bij living labs. De beweging van zorg naar gezondheid, dus meer aandacht voor preventie, kán je simpelweg niet alleen top-down bereiken. Daar heb je de praktijk voor nodig. En je moet verder kijken dat je eigen bubbel. Samenwerken, elkaar erbij betrekken.
Als het gaat om voedselkeuzes, is veel gedrag onbewust. Alleen kennis delen, dus mensen vertellen wat gezond of ongezond is, is niet genoeg. De grootste impact zit in de voedselomgeving en deze zo inrichten dat de gezonde keuze de makkelijke en logische keuze wordt.
Daar ontstaat de verandering: vraaggestuurd, met nieuwe samenwerkingen, producten en innovaties die er nu nog niet zijnMaar dan ben je er nog niet. De echte slag zit in de keten. Juist daar is nog veel te winnen. Het LUMC is bijvoorbeeld een mooie partner en echt een voorloper. Zij werken aan het structureel inkopen van gezondere, meer lokale en duurzamere voeding, onder andere vanuit de Green Deal Groene Zorg. In de praktijk merken zij dat dit niet altijd vanzelf samenvalt. Is lokaal bijvoorbeeld altijd duurzamer? En hoe zorg je dat gezond, betaalbaar en beschikbaar ook echt samenkomen?
Met dit soort vragen, die in Medical Delta CUPIDO, de Food Boost Challenge en De Nieuwe Lunch Cultuur naar boven komen, brengen we partijen in de hele keten in beweging. Van landbouw en tuinbouw tot leveranciers, inkoop en logistiek. Daar ontstaat de verandering: vraaggestuurd, met nieuwe samenwerkingen, producten en innovaties die er nu nog niet zijn.
Is dat het innovatieve aspect van het programma?
“Zo kan je dat stellen, ja. Innovatie binnen Medical Delta CUPIDO zit niet zozeer in technologie, al kan tuinbouw met hightech innovatie juist wel een enorme versnellende rol spelen. De echte innovatie zit in sociale innovatie en keteninnovatie: hoe breng je een cultuurverandering op gang? Hoe verbind je verschillende domeinen met elkaar? Daarin spelen het Healthy Society Programma en Medical Delta echt een voortrekkersrol. Dat vind ik wel stoer.”
Wekt een gezonde lunch geen weerstand op bij mensen die hechten aan een broodje kroket?
“Om te beginnen zijn we niet de krokettenpolitie, haha. Weerstand is er altijd. Maar dit is een van de redenen waarom we dit op deze manier vraaggestuurd inrichten. De ambitie is bij elke organisatie anders en daar moet ook ruimte voor zijn. Wij zien onszelf als een soort wegwijzer, binnen de richtlijnen die er al zijn, maar vooral in de vertaalslag naar de werkvloer.
Eigenlijk is de boterham met kaas die je van thuis meeneemt en achter je laptop opeet net zo hardnekkig als de kroket. We hebben in Nederland gewoon niet echt een lunchcultuur in vergelijking met andere landen. We eten bijvoorbeeld veel te weinig groente. Maar het gaat niet alleen om wat er op je bord ligt, ook om het moment zelf: even pauze nemen, samen eten, elkaar spreken. Dat is minstens zo belangrijk en heeft ook effect op hoe mensen zich voelen op werk.
Weerstand is er altijd. De vraag is hoeveel energie je daarin wil stoppen. Wij richten ons vooral op de groep die wel wil bewegen en zorgen dat zij van elkaar leren.
Uiteindelijk gaat het erom dat de groenterijke, relaxte en sociale lunch de norm wordt op de werkvloer en dat mensen daarin stap voor stap gezondere keuzes gaan maken.”
Hoe kan je omgaan met deze weerstand?
“De cateringmedewerkers zitten het dichtst op het vuur. Zij krijgen de reacties, de vragen, de weerstand. Het begint met luisteren naar de mensen die er elke dag staan. Wat zien zij gebeuren? Wat werkt wel? En die voorbeelden delen. Maak het vooral niet te ingewikkeld. Het hoeft niet altijd over ‘gezond’ te gaan. Het is toch lekker?
Een deelnemer zei: ‘mensen overtuig je met een blij gezicht. En als je een oordeel hebt, moet je ook proeven. Juist dat uitproberen maakt het zo mooi.’ En zo werkt het ook. We denken vaak in weerstand en gedoe, terwijl de vraag eigenlijk is: hoe maken we gezond eten lekker en aantrekkelijk?”
Ook ‘commercie’ is onderdeel van de afkorting CUPIDO. Waarom is dat meegenomen in het programma?
“Er zijn tal van commerciële partijen die gezonde voeding en preventie in hun missie hebben. Deze organisaties kunnen veel impact maken, maar hebben het lastig omdat de verdienmodellen binnen ons (zorg)systeem nog altijd meer op ‘genezen’ zitten dan op ‘voorkomen’.
Juist impactgedreven bedrijven maken vaak het verschil in de praktijkJe ziet daarin wel een kentering ontstaan, dus dat geeft hoop. Maar het gaat echt nog niet snel genoeg. Binnen wetenschap, subsidies en fondsen mogen we veel minder terughoudend zijn richting commerciële partijen. Juist impactgedreven bedrijven maken vaak het verschil in de praktijk. Uiteindelijk moeten impactvolle initiatieven uit de Food Boost Challenge en zoals Nieuwe Lunch Cultuur ook zonder fondsen en subsidies kunnen draaien. Daar werken we hard aan met het zoeken naar duurzaamhoudbare, schaalbare verdienmodellen.”
Binnen Medical Delta CUPIDO werken heel uiteenlopende partijen samen. Hoe gaat dat?
“Als je vanuit een gedeelde missie werkt, maakt het eigenlijk niet zoveel uit vanuit welke wereld je komt: begrip ontstaat dan wel. We hebben allemaal onze rol. Samenwerken met andere partijen en direct contact hebben met de doelgroep, zoals bij de Food Boost Challenge, brengt je op nieuwe ideeën en geeft vooral veel energie.
Bij de Food Boost Challenge zijn vanaf het begin alle opleidingsvormen meegenomen: mbo, hbo en wo, maar ook vmbo, havo en vwo. In de projectgroepen werkt alles en iedereen door elkaar en dat levert heel mooie resultaten op. De meest creatieve ideeën ontstaan juist vanuit de verschillende invalshoeken en achtergronden. Binnen CUPIDO en de Nieuwe Lunch Cultuur hebben we iedereen nodig: empirisch-analytisch onderzoek, praktijkgericht onderzoek en de praktische toepassing om het schaalbaar te maken.”
Wat zou je vanuit jouw ervaringen de Medical Delta community willen meegeven?
“Eigenlijk in het verlengde van mijn vorige antwoord: ga in gesprek met je partners, treedt uit je gebouw, stap uit je bubbel en hou vast aan de gedeelde missie: gezonde mensen. Je haalt altijd wel iets moois uit de gesprekken die je hebt met anderen.
Ik kom graag bij Medical Delta bijeenkomsten omdat het zo’n brede community is. Mijn oproep is: maak daar gebruik van.”
Foto’s: Guido Benschop
Tekst: Sietse Pots
